Verblijfsregeling

Een scheiding is voor een kind altijd een ingrijpende gebeurtenis. Kinderen spreken vaak van het leven voor en na de scheiding. Wanneer ze het nieuws te horen krijgen dat hun ouders gaan scheiden, maken veel kinderen zich zorgen over waar ze gaan wonen, bij wie, en hoe dat allemaal praktisch gaat lopen. Op deze pagina lees je meer over hoe je je kind kan ondersteunen tijdens al die veranderingen en waar je rekening mee kan houden bij het uitwerken van een verblijfsregeling.
 
Met dank aan het boek ‘Een week mama, een week papa’ van Claire Wiewauters in samenwerking met Monique van Eyken, en het doctoraat ‘Parenting apart together: studies on joint physical custody arrangements in Flanders’ van An Katrien Sodermans.

Wat is co-ouderschap?

Scheiden betekent dat je de periode als partners afsluit, maar je blijft wel altijd samen ouders. Dat ouderschap zal je vanaf nu anders moeten gaan organiseren. Je moet samen een regeling uitwerken rond wie welke taken en verantwoordelijkheden opneemt, waar het kind zal verblijven, en wie welke kosten betaalt.
 
In een ‘onderhoudsregeling’ wordt vastgelegd op welke manier de kosten voor de opvoeding van het kind worden verdeeld (zolang het kind onvoldoende eigen inkomen heeft of studeert). Algemeen genomen geldt: hoe meer je verdient, hoe meer je bijdraagt. Het kan dus zijn dat de ene ouder een hogere financiële bijdrage levert omdat hij/zij beduidend meer verdient. Ook andere factoren kunnen een invloed hebben op de verdeling van de kosten, onder meer de leeftijd van het kind en de verblijfsregeling.
 
Daarnaast moet er ook vastgelegd worden wie belangrijke beslissingen zal nemen over de school, de hobby’s, de gezondheid, … van het kind (tot achttien jaar). Bij de meeste scheidingen krijgen ouders gezamenlijk ouderlijk gezag over hun kind(eren). Beide ouders hebben dan evenveel zeggenschap over het kind en nemen samen belangrijke beslissingen. Ouders die gezamenlijk ouderlijk gezag hebben, leggen vervolgens in een verblijfsregeling vast bij wie het kind wanneer zal wonen (zowel tijdens de school- als de vakantieperiodes). Een verblijfsregeling gaat ook over waar en wanneer de eventuele wissel doorgaat en wie het kind brengt/ophaalt. We spreken van verblijfsco-ouderschap wanneer het kind evenveel tijd bij mama als bij papa verblijft. Dikwijls is er dan sprake van een week/week regeling, waarbij een kind de ene week bij de ene ouder en de andere week bij de andere ouder woont. De ouders kiezen zelf wanneer de wissel gebeurt. Bij jonge(re) kinderen kan een gelijk verblijf ook verdeeld worden over een halve week/een halve week. Naast verblijfsco-ouderschap zijn er ook andere mogelijkheden, zoals een week/weekend regeling, en verder alle andere afspraken die ouders willen maken.
 
In uitzonderlijke gevallen wordt beslist dat één ouder alle belangrijke beslissingen over het kind neemt. We spreken dan van exclusief ouderlijk gezag. In dat geval woont het kind ook bij deze ouder die de beslissingen neemt. Een omgangsregeling bepaalt dan op welke manier de andere ouder contact kan houden met het kind (bijvoorbeeld via bezoekmomenten). 
 
In wat volgt, gaan we uit van een situatie waarin ouders gezamenlijk ouderlijk gezag hebben. 

Hoe belangrijk is co-ouderschap?

Een verblijfsregeling uitwerken

In Nederland kunnen ouders niet scheiden zonder een ouderschapsplan op te stellen. In België is dat anders: hier is het wel mogelijk om te scheiden zonder dat er een verblijfsregeling voor het kind is vastgelegd. Een verblijfsregeling uitwerken is met andere woorden niet verplicht, maar wel sterk aan te raden. Een verblijfsregeling vermijdt dat je kind in een lange periode van onduidelijkheid en verwarring terechtkomt. Het brengt ook klaarheid voor jullie als ouders: wat je van de ander kan verwachten, wie welke zorgtaken op zich neemt, waar je rekening mee moet houden in je planning, … 
 
Ouders kunnen in onderling overleg zelf een regeling uitwerken. Die wordt dan vastgelegd in een ouderschapsovereenkomst. De ouderschapsovereenkomst geldt in principe tot het kind achttien jaar is en omvat zowel de gezagsregeling, de kostenregeling als de verblijfsregeling. Als jullie als ouders onderling tot een overeenkomst komen spreekt men van een E.O.T. = Echtscheiding Onderlinge Toestemming. De rechter zal de voorgestelde overeenkomst doorgaans goedkeuren. Hij bekijkt wel of de genomen beslissingen niet strijdig zijn met ‘het belang van het kind’. 
 
Geraken jullie het als ouders niet eens, dan kan je de hulp inroepen van een bemiddelaar. Als je er echt niet uit geraakt, kan je een advocaat nemen en de rechtbank laten beslissen. We spreken dan over een E.O.O = Echtscheiding Onherstelbare Ontwrichting van het huwelijk. Wanneer de rechtbank ingeschakeld wordt om een uitspraak te doen over de verblijfsregeling, stelt de Belgische wetgeving dat verblijfsco-ouderschap als voorkeursregeling onderzocht moet worden. Dat betekent dat een rechter verplicht is om uit te zoeken of verblijfsco-ouderschap een haalbare en wenselijke regeling is, van zodra een van de ouders naar verblijfsco-ouderschap vraagt.  
 
Als de rechtbank betrokken wordt bij het uitwerken van een verblijfsregeling, dan heeft een kind hoorrecht: het recht om zijn mening te laten horen aan de rechter. Elk kind vanaf twaalf jaar zal van de rechter een brief ontvangen met informatie over het recht om zijn/haar mening te geven tijdens een gesprek. Kinderen jonger dan twaalf jaar krijgen zo’n brief niet, maar mogen wel zelf vragen om gehoord te worden door de rechter. De rechter luistert naar de mening van het kind, maar neemt wel zelf een eindbeslissing. Pas vanaf achttien jaar mag een kind zelfstandig beslissen bij wie het wil wonen.

Kanttekeningen bij verblijfsco-ouderschap als voorkeursregeling

Door verblijfsco-ouderschap wettelijk voorop te stellen (sinds 2006), bevestigt de wet dat het een goed idee is als ouders na een scheiding allebei blijvend contact onderhouden met hun kind. Dit is een goede zaak.Recent onderzoek laat echter zien dat het vooropstellen verblijfsco-ouderschap niet geleid heeft tot een hoger welbevinden van de kinderen. 
Twee huizen
Uit onderzoek blijkt dat bij elkaar wonen goed is voor de relatie tussen kind en ouder. Het maakt daarbij niet uit of een kind evenveel bij beide ouders woont. Een huis delen met mama én met papa is dus belangrijker dan hoeveel tijd het kind nu precies in welk huis spendeert. Kinderen die geen contact hebben met één van beide ouders doen het minder goed. 
Welzijn van het kind voorop
Verblijfsco-ouderschap wettelijk voorop stellen, kan de indruk wekken dat verblijfsco-ouderschap een ‘recht’ is van ouders. Maar dat is niet zo. Ouders die onderling strijden ‘om hun kind evenveel te zien’, vergeten wat echt belangrijk is: uitzoeken welke regeling het beste is voor je kind. Of je nu een regeling uitwerkt in onderling overleg, via bemiddeling of via een uitspraak van de rechter, het welzijn van het kind moet altijd op de eerste plaats komen.
Blijvende contacten met ex-partner
Een rechtbank wordt meestal gevraagd om een verblijfsregeling te bepalen wanneer ouders via onderling overleg of bemiddeling niet tot een akkoord kunnen komen. Vaak gaat het dus om een situatie waarin scheidende partners het niet eens kunnen worden. En net wanneer de relatie tussen ex-partners erg gespannen is, is verblijfsco-ouderschap niet altijd de beste keuze.  
Verblijfsco-ouderschap vergroot de kans dat het kind direct of indirect betrokken wordt bij de conflicten. Omdat je je kind moet brengen/ophalen, omdat jullie samen beslissingen moeten maken, omdat je kind vertelt over hoe het was bij de andere ouder, … In die gevallen waarin het (indirecte) contact met de ex-partner zorgt voor voortdurende wrevel of conflicten tussen ouders, zou het beter kunnen zijn om voor een andere regeling te kiezen. 
Leeftijd van het kind
Een goede verblijfsregeling houdt rekening met de leeftijd van een kind. Jonge kinderen hebben vaak andere noden dan tieners. Een jong kind is over het algemeen gebaat met voorspelbaarheid en een regelmatig ritme. Een puber is net op zoek naar meer vrijheid en een eigen identiteit en kan daarom nood hebben aan een meer flexibele regeling. Het is dan ook belangrijk om als ouders in elke leeftijdsfase stil te staan bij wat je kind nodig heeft, en de verblijfsregeling daaraan aan te passen. 
Praktische haalbaarheid
Soms is verblijfsco-ouderschap praktisch moeilijk haalbaar, bijvoorbeeld omdat ouders ver uit elkaar wonen. Bekijk samen welke puzzel praktisch haalbaar is en het meest tegemoet komt aan de noden en behoeftes van je kind.
Band voor de scheiding
Bij  het uitwerken van een verblijfsregeling heeft men best oog voor de band die het kind voor de scheiding had met de ouders. Wanneer een kind geen of een heel slecht contact had met een van de ouders, zou het kunnen dat verblijfsco-ouderschap niet de beste keuze is, hoewel dit zeker geen algemene regel is.
Conflicten
Ten slotte blijkt uit onderzoek dat het welzijn van een kind niet zozeer afhangt van de verblijfsregeling, maar wel van de relatie tussen het kind en zijn ouders én van de mate waarin het kind indirect of direct te maken krijgt met het  conflict tussen zijn ouders . Het belangrijkste is dus niet bij wie het kind wanneer woont, maar wel hoe jullie allemaal met elkaar omgaan: of jullie erin slagen elk apart om het kind voldoende structuur en warmte te bieden en of jullie de conflicten die tussen jullie als ex-partners aanwezig zijn, hanteerbaar kunnen houden. 
 
Bij ‘wat kan je doen’ lees je waarmee je rekening kan houden bij het uitwerken van een verblijfsregeling.

Wat kan je doen?

Een verblijfsregeling uitwerken

Je kind betrekken
Probeer je kind actief te betrekken bij het uitwerken van de verblijfsregeling. Vraag je kind wat hij/zij belangrijk vindt of waar het zich zorgen over maakt. Geef je kind indien nodig tijd om hier over na te denken en kom er later nog eens op terug. Doe dit op een rustig moment waarbij je aandacht en tijd kan vrijmaken voor elkaar. 
Neem de wensen van je kind serieus. Is het voor je kind bijvoorbeeld erg belangrijk om elke week naar de voetbaltraining te kunnen blijven gaan? Schuif dat dan niet zomaar opzij, maar laat je kind merken dat zijn/haar mening ertoe doet en dat jullie proberen om daar, in de mate van het mogelijke, rekening mee te houden.
Jonge kinderen kunnen hun gevoelens en gedachten soms nog niet goed in woorden uitdrukken. In dat geval kan je je kind bijvoorbeeld voorstellen om een tekening te maken over zijn zorgen en wensen.
Vraag je kind niet om zelf te beslissen bij wie het wil wonen. Dat zou een te grote druk en verantwoordelijkheid op de schouders van je kind leggen. Kinderen willen blijvend verbonden zijn met beide ouders en voelen vaal een grote loyaliteit naar beide ouders. Ze zullen zich slecht voelen als ze moeten kiezen. Voor kinderen is het bovendien ook een stuk moeilijker om op lange termijn te denken. Vertel je kind daarom duidelijk dat je graag wil luisteren naar zijn/haar mening, maar dat het zelf geen beslissing hoeft te maken. Jullie als ouders zullen samen de eindbeslissing maken.
Ook praktische ‘details’ kunnen voor een kind soms heel wat verschil maken. Je kan je kind bijvoorbeeld vragen of hij het liefst wordt opgehaald of gebracht, of ze liever van huis wisselt op vrijdagavond of op zondag, …
Aandacht hebben voor de gevoelswereld van je kind
Misschien komen jullie tot een verblijfsregeling waarbij je kind meer tijd spendeert bij de ene ouder dan bij de andere ouder. Sommige kinderen voelen zich daar schuldig over en zijn bezorgd dat de ouder bij wie ze minder nachten verblijven, zich tekort gedaan zal voelen. Ga met je kind open het gesprek hierover aan en neem die schuldgevoelens weg. Je kan je kind vertellen dat het zich geen zorgen moet maken, dat je het moeilijk vindt om hem/haar te missen, maar dat de regeling voor jou oké is omdat dat het zo voor iedereen handiger is. 
Tijdens de periode van de scheiding kunnen kinderen hevige emoties voelen, zoals verwarring, verdriet en boosheid. Sommige kinderen zijn bezorgd om hun ouder(s) nog meer verdriet aan te doen en kroppen daarom hun eigen gevoelens op. Geef je kind het gevoel dat het zijn emoties, ook de negatieve, mag tonen. Je kind heeft het recht om van slag te zijn. Voor bepaalde kinderen is het gemakkelijker om met iemand buiten het gezin te praten. Voel je als ouder niet gefaald, maar besef dat je kind niet met alles bij de eigen ouders terecht kan en stimuleer het om te spreken met anderen.
Scheiding confronteert een kind met het verlies van het gezin, dat gaat gepaard met een rouwproces. Daarbovenop moeten kinderen zich aanpassen aan heel wat praktische zaken. De signalen dat je kind het moeilijk heeft zijn dus ‘normale reacties op een stressvolle situatie’. Moeilijk om mee om te gaan, maar in principe niets om je ernstige zorgen over te maken.  De veerkracht van je kind staat tijdelijk onder druk en dat laat zich zien in zijn gedrag. 
Het is belangrijk dat je kind weet dat het bij jou terecht kan als het vragen heeft, als het wilt praten over de situatie, of als het gewoon wat dicht bij jou wil zitten wanneer het zich verdrietig of verward voelt. Je mag gerust eerlijk zeggen dat het voor jou ook geen gemakkelijke periode is, maar dat je er wel wil blijven zijn voor je kind.
Rekening houden met de leeftijd van je kind
Jonge kinderen hebben nood aan regelmaat, voorspelbaarheid en structuur. Ze zijn nog volop bezig om een goede gehechtheid uit te bouwen die hen het basisvertrouwen en de veiligheid geeft om daarna de wereld te ‘ontdekken’. Het kan dan een goed idee zijn om te kiezen voor een vaste verblijfplaats waarbij jullie als ouders allebei regelmatig contact kunnen houden met de baby. Hoe ouder een kind wordt, hoe beter het om kan met verandering en hoe beter het de periode kan overbruggen dat het één ouder niet ziet.
Het is niet omdat kinderen ouder worden, dat ze zich daarom ook gemakkelijker aanpassen aan een nieuwe gezinssituatie. Tieners komen in de fase waarin ze graag meer tijd met vrienden willen spenderen, zelf afspraken en plannen willen maken en zelfstandiger willen zijn. Een scheiding en een wisselende verblijfplaats vragen dat een tiener als het ware net dubbel zoveel tijd vrij moet maken voor het gezinsleven. Dat botst met hun wens minder tijd thuis te spenderen. Tieners zijn ook sterk bezig met het uitbouwen van een eigen identiteit, en daarvoor zijn de eigen spullen, kledij en slaapkamer soms erg belangrijk. Jongeren zijn ten slotte volop bezig met het ontdekken van hun seksualiteit. Dat maakt dat ze weleens negatief kunnen reageren op de intimiteit tussen een ouder en zijn/haar nieuwe partner. Probeer je ervan bewust te zijn dat het gedeelde ouderschap en de nieuwe gezinsvormen je tiener confronteren met heel wat uitdagingen. Respecteer het feit dat je kind graag zelfstandiger wordt: het neemt graag zelf beslissingen, het kan zich alleen naar de andere ouder verplaatsen, … Ga  met je tiener  in overleg en geef duidelijk mee wat jij belangrijk vindt of graag zou hebben. Op deze leeftijd gaat het er altijd om je kind vrijheid te geven en tegelijk voldoende kader te bieden.

Leven in co-ouderschap

De regeling aanpassen aan de noden van je kind
Sommige kinderen hebben het moeilijker dan anderen om zich aan te passen aan het nieuwe gezin van mama of papa of aan steeds te moeten verhuizen. Geef je kind voldoende tijd om te wennen aan de nieuwe omstandigheden en zoek samen hoe het zijn/haar plaatsje daarin kan vinden. 
Blijft je kind onrustig, dan kan het nodig zijn om te bekijken of het beter is om één hoofdverblijfplaats te hebben. Houd in je achterhoofd dat je zo creatief kan zijn als je maar wil bij het uitwerken van een goede verblijfsregeling. Het zal misschien niet helemaal zijn zoals jij graag zou willen, maar het is de kracht van ouders om het welzijn van hun kind voorop te stellen. 
Een kind vertelt niet altijd in woorden hoe het zich voelt, maar laat dat vaak in zijn gedrag zien. Probeer oog te hebben voor gedragsveranderingen bij je kind. Soms lijken kinderen goed om te gaan met de scheiding omdat ze geen verdriet tonen, omdat het ophalen/afzetten vlot loopt, omdat ze geen vragen stellen, … Probeer verder te kijken dan de zaken die rechtstreeks met de scheiding of verblijfsregeling te maken hebben, en heb oog voor het algemene gedrag van je kind. Als je opmerkt dat je kind de laatste tijd veel prikkelbaarder of teruggetrokken is, snel kwaad wordt of driftbuien krijgt, een andere eetlust heeft, erg aanhankelijk is, … dan kan dat een signaal zijn dat je kind het moeilijk heeft. Probeer na te gaan hoe je kind zich voelt, waar het over nadenkt, en wat je kind je met dit gedrag wil duidelijk maken. 
Een goede band tussen je kind en de andere ouder voorop stellen
Het is belangrijk dat je als ouder je kind toestemming geeft om de andere ouder graag te zien en ermee in contact te blijven. Kinderen kunnen het gevoel hebben je daarmee verdriet aan te doen. Ze pikken snel op wanneer mama/papa triestig is wanneer het kind laat merken dat het graag bij de andere ouder is. Sommigen gaan daarom niets meer vertellen over de leuke tijd die ze doorbrachten bij de andere ouder. Andere kinderen zullen hier zelfs over liegen: vertellen dat het echt niet fijn was bij mama en diens nieuwe vriend, zodat papa niet triestig hoeft te zijn. Waak erover dat je eigen gevoelens van jaloezie of verdriet niet verhinderen dat je kind een goede band ontwikkelt met de andere ouder. Maak duidelijk dat je kind het gerust leuk mag vinden bij de andere ouder en dat je het zelf ook belangrijk vindt dat je kind zich daar goed voelt. 
Wil je kind iets vertellen over hoe het geweest is bij de andere ouder? Laat dat dan toe en toon interesse. Soms kan het nodig zijn je kind expliciet mee te delen dat het mag praten over de andere ouder (en diens eventuele nieuwe partner, kinderen). Overdonder je kind niet met vragen, maar laat hem/haar vrij vertellen wat hij/zij kwijt wil. Probeer te aanvaarden dat je niet alles zult weten wat je kind gedaan of meegemaakt heeft. Probeer zeker niet via je kind controle te houden over het leven van je ex-partner.
Voor een kind is het vaak moeilijk om de periodes te overbruggen waarin het de ene ouder niet ziet. Sta toe dat je kind knuffels, een dekentje, foto’s … van bij de andere ouder mee binnen brengt in jouw huis. Deze dingen kunnen je kind troost bieden bij gemis en een veilig gevoel geven. Spreek af op welke manier je kind contact kan houden met de andere ouder (bellen, mailen, …). 
Conflict tussen jou en je ex beperken
Heb je een boodschap voor de andere ouder, vertel hem/haar die dan zelf (in persoon, via mail, via telefoon). Het kan gemakkelijk lijken om je kind als boodschapper te gebruiken, want hij/zij ziet jouw ex-partner misschien regelmatig. Toch is dit geen goed idee. Het is vervelend voor je kind en je kind loopt het risico geconfronteerd te worden met negatieve reacties als het een lastige boodschap moet brengen. Vraag je kind ook niet uit over hoe het gaat me je ex-partner of diens nieuwe vriend(in). Je kind heeft al zijn energie nodig om zich aan te passen aan de nieuwe situatie en hoeft zich niet bezig te houden met afspraken, meningsverschillen of jaloezie tussen jou en je ex.
Probeer te aanvaarden dat het leven bij de andere ouder er anders aan toe kan gaan. Misschien gelden er andere regels of gewoontes dan bij jou thuis. Dat hoeft niet per se een probleem te zijn: elk kind moet leren dat er op sommige plaatsen andere afspraken gelden dan thuis: op school heeft de leerkracht eigen verwachtingen en bij de grootouders mag je kind misschien net iets meer dan thuis. Kinderen moeten met deze verschillen leren omgaan. Vertrouw elkaar als ouders en ga ervan uit dat je ex als ouder ook het beste met jullie kind voorheeft. 
Ben je het niet eens met de aanpak van je ex-partner? Dan kan je proberen om daarover in gesprek te gaan. Houd in je achterhoofd dat elke ouder zijn eigen opvoedstijl heeft. Zelfs al vind je de regels of gewoontes bij de andere ouder ongehoord, je kan er weinig aan veranderen. Je kind zal meer nadeel ondervinden van ruzie en conflict tussen zijn ouders, dan van die andere opvoedstijl.
Voor jezelf zorgen
Je mag zelf ook gerust contact houden met je kind wanneer het bij de andere ouder is. Maak hierover afspraken met je ex, anders dwing je het kind dit in het geheim te doen en dat is lastig. Probeer hier niet in te overdrijven: elke dag een sms’je sturen kan je kind het gevoel geven dat jij hem/haar nodig hebt of dat je de situatie daar wil controleren. Gun je kind de tijd met de andere ouder. 
Kinderen zijn volop in ontwikkeling en als ouder ben je er natuurlijk graag bij als je kind zijn eerste stapjes zet, zijn eerste woordje zegt of voor het eerst naar school mag. Een over-en-weer boekje kan helpen om elkaar op de hoogte te houden van belangrijke momenten. Mettertijd slagen heel wat ouders er ook in om samen aanwezig te zijn bij belangrijke momenten. In de eerste beginperiode na scheiding is dat voor heel wat ouders moeilijk. 
Zorg goed voor jezelf. Je mag je kind gerust laten zien dat je het soms moeilijk hebt, maar steun zoeken doe je beter bij andere volwassenen. Het is niet de bedoeling dat je kind zich verantwoordelijk begint te voelen om voor jou te zorgen.
Probeer te genieten van de tijd dat je kind bij de andere ouder is. Je moet je zoon/dochter weliswaar missen, maar het geeft je ook de kans om wat tijd te nemen voor jezelf: uitrusten, een hobby, vrienden bezoeken, …

Meer weten

Voor ouders

Folders & brochures
  • Wat te doen bij echtscheiding? Brochure Scheiding van de Koning Boudewijnstichting met Antwoorden op praktische, administratieve en juridische vragen ivm jezelf, je ex-partner en de kinderen (2015).
 
Boeken
Websites

Online artikels

Voor kinderen en jongeren

Folders

Boeken

woensdag, februari 4, 2015 - 13:48

Reacties

Onderstaande link geeft duidelijke en correcte informatie rond bemiddeling. Via de website van de federale bemiddelingscommissie kom je op de lijst met erkende bemiddelaars. Voor de conflicterende partijen is het aangewezen beroep te doen op een erkend bemiddelaar, omdat enkel een bemiddelingsakkoord bereikt onder begeleiding van een erkend bemiddelaar in aanmerking komt voor homologatie door de rechtbank. Een belangrijke nuane!
http://www.fbc-cfm.be/nl

Reageer

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden van kinderen? Je kan ook in je eigen buurt terecht. Zoek hieronder via postnummer.

Zoek