Stress

Ze lijken misschien zorgeloos, maar ook kinderen ervaren af en toe in meer of mindere mate stress. Hoe merk je op dat je kind stress heeft? En kan dat kwaad? Wat kan je doen om je kind te helpen ontspannen?

Wat is stress?

Een kind heeft toch geen stress?

Als volwassene kijken we vaak terug op onze kindertijd als zorgeloze periode: spelen, weinig verantwoordelijkheden, zalig! Maar net als volwassenen kunnen kinderen gespannen zijn. Een toets op school, de eerste keer in een nieuwe groep, problemen in de klas of thuis, zich zorgen maken om iets of iemand, … Ook een positieve gebeurtenis kan een aanleiding zijn voor stress: een verjaardag die dichterbij komt, aftellen voor Sinterklaas, …

Wat we als stresserend ervaren, is persoonlijk. Waar jij stress van krijgt, is daarom geen aanleiding tot spanning bij iemand anders. Omgekeerd geldt dat ook: waar iemand anders nerveus door raakt, ervaren we zelf misschien helemaal niet als stresserend. Belangrijk is dat je er dus niet zomaar van uitgaat dat wat je zelf niet stresserend vindt, bij iemand anders ‘ook wel zal meevallen’. 

Wat is stress nu juist?

Stress en verdriet worden door sommige kinderen weleens met elkaar verward. Je voelt je bij allebei niet goed in je vel. Ook tieners omschrijven vaak allerlei vervelende zaken als ‘stressy’. We spreken van stress wanneer iemand een onevenwicht voelt tussen wat er van hem/haar verwacht wordt en wat hij/zij denkt aan te kunnen. Stress gaat over onzekerheid, zenuwachtig zijn omdat je niet weet of iets je gaat lukken, spanning voelen voor een uitdaging die eraan komt, …

Papa, ik heb buikpijn

Bij kinderen, die vaak nog niet zo verbaal zijn om een ingewikkeld gevoel als ‘stress’ te verwoorden, vertaalt spanning zich heel vaak in lichamelijke klachten. Dat is niet zo gek. Wanneer we stress hebben, vinden er in ons lichaam allerlei reacties plaats: onze hersenen scheiden hormonen af, onze bloeddruk verhoogt, hartslag en ademhaling versnellen, we zweten, hebben koud of net heel warm, … 

Omdat de klachten van kinderen onder spanning dikwijls vaag en algemeen zijn, is het niet altijd gemakkelijk om stress bij een kind op te merken. Vaak voorkomend zijn buikpijn, hoofdpijn, moe zijn, verstrooidheid, gespannen houding, onrustige bewegingen, … Ook ‘nergens zin in hebben’ kan voortkomen uit stress.

 

Hoe belangrijk is stress?

In onze huidige samenleving waarin presteren, vaak onder tijdsdruk, belangrijk is, is niemand immuun voor stress. Sommige mensen zijn gevoeliger voor stress dan anderen. Dat heeft te maken met persoonlijkheid, leefomstandigheden, … Je mag ervan uitgaan dat elk kind, in meer of mindere mate, af en toe stress ervaart.

Is stress slecht?

Stress is een normale reactie van ons lichaam op een gevaar of een uitdaging. Voor veel mensen heeft het woord stress een negatieve bijklank: het impliceert dat je iets niet aankan. Maar stress kan soms erg zinvol zijn en positieve effecten hebben. Stress helpt je om je aandacht te richten. Dankzij stress zijn we in staat tot echte topprestaties: we kunnen snel reageren, lang geconcentreerd zijn, dingen doen die we anders niet zouden durven, … 

Omgaan met stress

Sommige mensen kunnen goed om met stress. Ze voelen zich af en toe gespannen, maar ze kunnen onder stress oké blijven functioneren. Voor anderen is stress heel belastend: ze blokkeren onder spanning of hebben last van faalangst. De manieren waarop iemand met stress probeert om te gaan, kunnen sterk verschillen: aan iets anders denken, jezelf moed inspreken, sporten om de spanning kwijt te raken, steun zoeken bij vrienden, het probleem actief aanpakken en oplossingen uitproberen, de stressor net uit de weg gaan en vermijden …  Wat werkt, hangt vaak af van de persoon en van de situatie. 

Als stress een probleem wordt

Als ouder kan je niet vermijden dat je kind soms geconfronteerd wordt met stressoren. Een kind moet met spanning leren omgaan. Wanneer een kind zich langdurig gespannen voelt en moeite heeft om te kunnen ontspannen, is het belangrijk om samen iets aan de stress te doen. Het gevaar van stress is dat het kan rond sluimeren zonder dat kinderen dit zichtbaar maken voor ouders of omstanders. Op een moment kan chronische stress kantelen naar neerslachtigheid, concentratieproblemen, teruggetrokken gedrag en angstig zijn. Ook opnieuw bedplassen, spijbelen, agressief gedrag en een laag zelfbeeld kunnen voortkomen uit stress. Vaak kom je al heel ver door met elkaar te praten, door open te staan voor de problemen die je kind ervaart, die serieus te nemen en te luisteren naar wat je kind vertelt.

Wat kan je doen?

  • Denk niet te snel dat je weet waarom je kind nu juist gespannen is, maar praat erover en stel voldoende vragen. Soms kunnen eenvoudige dingen een deel van de spanning wegnemen, maar dan moet je wel weten waar je kind zich nu juist zorgen over maakt. Verplaats je in de leefwereld van je kind: zijn er dingen waar hij/zij voor staat die misschien spanning kunnen geven? Waar is je kind vanbinnen mee bezig? Een kind dat nerveus is voor een aankomende toets, kan dat zijn door uiteenlopende redenen: de hoeveelheid van de leerstof, de leerstof niet goed begrijpen, moeite ervaren om eraan te beginnen, geen overzicht hebben, moeilijk een planning kunnen opmaken, niet graag alleen op de kamer studeren, … 
  • Er is niets mis met eens ‘gespannen’ zijn. Spanning is soms onvermijdelijk: wie is er nu niet een beetje nerveus voor een examen? Soms moet je kind even op de tanden bijten en gaat de spanning nadien vanzelf over. Je kan je kind vertellen dat je zelf ook af en toe stress voelt en hoe jij daar mee probeert om te gaan of wat je doet in zo’n situatie.
  • Is de stress zo groot of voelt je kind zich onophoudelijk gespannen? Dan kunnen jullie samen kijken wat je kan doen om de spanning te verminderen. Wat denkt je kind dat hem/haar kan helpen? Heeft hij/zij ergens hulp bij nodig? Er is geen wondermiddel dat stress kan wegtoveren. Wel kunnen sommige vragen heel wat deuren openen bij kinderen. Voorbeelden daarvan zijn: “wat zou ik moeten doen zodat jij X eens wil proberen?”, “wat kunnen we samen doen zodat jij je wat geruster voelt?” of “wat heb jij nodig zodat jij X ziet zitten?”. Ook als je niet meteen iets aan de stress kan doen, kan erover praten samen al heel wat steun bieden. 
  • Leer je kind om zelfstandig problemen op te lossen. Hoe ouder je kind wordt, hoe meer je hem/haar hierin kan stimuleren. Je hoeft je echt niet schuldig te voelen als je niet altijd klaarstaat om je kind te helpen bij het voorbereiden van een toets of om je kind moed in te spreken. Zo leert hij/zij zelfstandig zijn.
  • Laat je kind zijn gevoelens tonen en wuif de spanning niet weg met uitspraken als ‘zo erg is het toch niet’ of ‘waar maak je je toch druk over’. Vertel je kind dat je merkt dat het nerveus is en dat je begrijpt dat het voor hem/haar best spannend is.
  • Je kan je kind geruststellen door te tonen dat je in hem/haar gelooft. Probeer je kind het gevoel te geven dat je weet dat het zijn best doet, ook al is het erg moeilijk, en dat je gelooft in zijn/haar kunnen. Op die manier stimuleer je je kind om in zichzelf te geloven. Soms kan het ook helpen om vorige succeservaringen te benoemen: ‘weet je nog toen je vorige keer ook wat zenuwachtig was, en dat het uiteindelijk wel meeviel?’ of ‘misschien lukt dit niet zo goed, maar dat andere kan je wel heel goed’.
  • Vermijd om je kind te vergelijken met anderen (‘je broer/zus kon dat, dus jij kan dat ook’). Dat kan de druk bij een kind verhogen om het ‘even goed’ te willen doen. Geef realistische verwachtingen mee: niet alles lukt altijd, en dat is oké. 

Je kan je kind geruststellen door te tonen dat je in hem/haar gelooft.

  • Klaagt je kind over buikpijn, hoofdpijn, …? Houd er rekening mee dat stress daar een oorzaak van kan zijn. Natuurlijk betekent dat niet dat een kind met buikpijn per definitie stress heeft. Het komt er dan op aan om samen uit te zoeken of er iets anders meespeelt en spanning bespreekbaar te maken. Lichamelijke klachten veroorzaakt door spanning, mag je serieus nemen: wat de oorzaak ook is, je kind voelt wel degelijk pijn. Wat je kan doen om de pijn te verminderen, kan wel verschillen. Medicatie gaat misschien de pijn stillen, maar neemt de onderliggende spanning niet weg. Erover praten, je kind geruststellen, samen het probleem aanpakken,… kan dat wel doen.
  • Sommige kinderen vinden extra structuur tijdens periodes van stress ondersteunend. Samen een planning maken, regels afspreken over wat mag/niet mag of vooraf meegeven om hoe laat jullie bijvoorbeeld zullen eten, kunnen duidelijkheid bieden.
  • Soms kan stress ervoor zorgen dat je moeilijk in slaap valt of wakker wordt ’s nachts. Maar voldoende slapen is net belangrijk om spanning het hoofd te kunnen bieden. Blijft je kind wakker liggen met zorgen? Bekijk samen wat hem/haar kan helpen om rustig te slapen: een halfuurtje voor het slapengaan een grappige strip lezen, wat tv-kijken, een ontspannende lichaamsoefening?
  • Ook gezond eten is cruciaal. Iemand onder stress kan de neiging hebben een maaltijd over te slaan of te grijpen naar zoete tussendoortjes. Moedig je kind aan om gezond te blijven eten, desnoods in kleinere porties op verschillende tijdstippen. 
  • Er zijn heel wat lichaamsoefeningen en technieken die stress kunnen verminderen (kijk ook bij ‘meer weten’). Niet elke oefening werkt bij iedereen: zoek samen naar die oefening of manier waarop je kind tot rust kan komen. 
  • Zorg voor jezelf: soms nemen kinderen de spanning over van volwassenen rondom hen. Kinderen zijn erg gevoelig voor stress en merken snel op als mama of papa nerveus is. Een kind kan soms gerustgesteld worden door te horen dat die spanning niet met hem/haar te maken heeft, maar bijvoorbeeld met het werk of andere zorgen. 
  • Knuffelen kan wonderen doen. Een knuffel doet niet enkel deugd, maar werkt ook ontspannend en geeft het gevoel dat je er niet alleen voor staat. Knuffel er dus gerust op los!

Meer weten?

Boeken voor ouders

Boeken voor jongeren & hun omgeving

  • Stop met stressen: Handleiding voor jongeren met een (bijna) burn-out. (2014) van Annemieke Ruggenberg en Lotte Stegeman, uitgeverij Lannoo: Hulpboek voor opgebrande tieners én hun omgeving.

Websites voor ouders

  • Op de website van Klasse vind je artikels en tips en materiaal over stress.
  • Op de website van JM Ouders vind je informatie over stress.
  • Het Blad.
  • Website van De Voorzorg.
  • Op de website van Ouders Online vind je tips om je kind te helpen ontspannen.
  • Op de website van het Nederlands Centrum voor Jeugd & Gezin vind je informatie over stress bij jongvolwassenen, bij pubers, bij peuters.

Folders en brochures

dinsdag, mei 20, 2014 - 09:56

Reageer

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden van kinderen? Je kan ook in je eigen buurt terecht. Zoek hieronder via postnummer.

Zoek