Scheiding (voorlopig)

Scheiden, een lang proces

Je hoort het zo vaak, koppels met kinderen die uit elkaar gaan. Het lijkt een evidentie geworden, terwijl achter elke scheiding toch een heel individueel verhaal schuilt. Zowel jij als ouder als je kind(eren) moeten omgaan met heel wat emoties, en nieuwe vaardigheden verwerven om de compleet andere verhoudingen een plaats te geven. Er is tijd en steun nodig om zich aan te passen aan de nieuwe situatie. Eén op de vijf kinderen in Vlaanderen is betrokken bij een scheiding. Een groot deel van die kinderen past zich na verloop van tijd goed aan, met de nodige aandacht van ouders en andere opvoeders voor de noden van kinderen in deze woelige tijden.

Elke scheiding is een individueel verhaal

 
Dit dossier wil je houvast geven in een ingewikkelde periode. Sommige zaken zullen heel herkenbaar zijn, andere dingen verlopen bij jou wellicht veel ingewikkelder of net makkelijker. De rode draad is in elk geval dat een scheiding heel wat invloed heeft op iedereen, ongeacht de leeftijd van je kind, of er conflicten zijn en de ernst van die conflicten of de complexiteit van de situatie. Zorg dragen voor elkaar, praten en luisteren en zo goed mogelijk afspraken maken staan centraal.
 
De citaten van ouders en kinderen komen uit het boek van Kaat Vrancken: ‘Tussen twee huizen. Co-ouders en hun kinderen vertellen’. ISBN 90 5617 617
 

Wat is het?

Een scheiding is geen momentopname

Aan de beslissing gaat meestal een heel proces vooraf, waarbij je voelt dat er steeds meer stress, conflicten of ongeïnteresseerdheid tussen jou en je partner groeien. Soms is er een derde partij betrokken of beslissen jullie om tijdelijk apart te gaan wonen. Je kind voelt deze spanningen al erg goed aan, ook als je als ouder je best doet om het leven zo gewoon mogelijk te laten verlopen. Je kind reageert vaak al op de onderhuidse veranderingen, dikwijls zonder dat je als ouder beseft wat er aan de hand is.
 
Eens jullie besluiten om effectief uit elkaar te gaan, volgt een periode van veel juridische en praktische beslissingen, terwijl je tegelijk heel wat emoties voelt. Verdriet, angst, opluchting, hoop of wanhoop, gevoelens van mislukking of schuld, teleurstelling en kwaadheid: je wordt nogal heen en weer geslingerd die eerste periode. 
 

Elke scheiding is verschillend

Iedereen maakt een scheiding op zijn manier door. Het hangt o.a. af van je persoonlijkheid en temperament, en van de manier waarop je reageert op veranderingen. Ook andere zaken hebben invloed: zag je de scheiding aankomen of kwam het toch onverwachts? Voel je je gesteund door vrienden en familie of moet je opboksen tegen vooroordelen? En welke vooruitzichten heb je na de scheiding? Maak je je zorgen over je financiële situatie of je huisvesting? Kan je werk en gezin nog op dezelfde manier combineren? Voel je je onzeker over bepaalde aspecten van de opvoeding omdat je partner dit vroeger op zich nam? Je bent het misschien niet gewoon om de zorg voor je kind op te nemen, of het was je partner die vooral de grenzen afbakende voor je kind. 

Soms zijn de omstandigheden van die aard dat ze de scheiding er niet eenvoudiger op maken. Bijvoorbeeld als jullie ouder zijn van een adoptie- of pleegkind. Of als jullie relatie in een nieuw samengesteld gezin stukloopt, waardoor je kind iemand ziet vertrekken waarmee hij of zij geen biologische band heeft, maar die wel erg kan gemist worden als hij of zij uit beeld vertrekt (... navragen of specifieke info nodig is?)

 
 

Hoe belangrijk is het?

Een scheiding zet het leven tijdelijk op losse schroeven, zowel voor de ouders als voor de kinderen. Goed inspelen op de noden van je kind is niet altijd evident als je zelf in een storm van emoties zit, en als jullie als ex-partners nog op zoek zijn naar een nieuwe omgangsvorm met elkaar om het ouderschap te reorganiseren. Deze drie aspecten verdienen allemaal de nodige aandacht. 
 
Een scheiding verandert niks aan het feit dat je ouder bent. De invulling van dat ouderschap kan er wel helemaal anders gaan uitzien. Hoe je als partners uit elkaar gaat, maar toch allebei ouder blijft voor je kind, lees je in het deel ‘wat kan je doen: naar een nieuwe vorm van ouderschap’. 
 
Belangrijk in tijden van verandering is dat je goed voor jezelf blijft zorgen. Onder de hoofding ‘wat kan je doen: zorgen voor jezelf lees je hoe je dat doet.
 
Ook je kind moet met al deze veranderingen omgaan. De beslissing van ouders om te scheiden, betekent voor je kind een verlieservaring en de start van een rouwproces, zelfs als de scheiding op zich een einde betekent aan een periode van veel conflicten of ruzies. De invloed is niet te onderschatten, al toont onderzoek dat een groot deel van de kinderen na twee tot drie jaar een nieuw evenwicht heeft gevonden. Kinderen voelen zich vaak schuldig. En machteloos: anders dan volwassenen, vinden zij moeilijk de weg naar informatie hierover of naar hulpverleners. Ze hebben ook minder vat op hun eigen leven en halen weinig troost uit de overtuiging 'dat de scheiding de beste keuze is'. Toch hebben kinderen die opgroeien in een gezin met heel veel conflicten, het moeilijker dan kinderen uit een onvolledig gezin waar weinig conflicten zijn. 
 
De eerste grote stap is je kind in te lichten over de naderende scheiding. Dit gesprek is voor je kind vaak het eerste moment waarop zijn of haar vermoedens en buikgevoel bevestigd worden. Neem er dus je tijd voor en bereid je (liefst samen met de andere ouder) goed op voor. In 'wat kan je doen: je kind inlichten' vind je de bouwstenen van dit gesprek.
 
Om de veerkracht van je kind te versterken en te zorgen dat het met beide ouders een goede relatie kan uitbouwen, kan je met heel wat zaken rekening houden in de ondersteuning van je kind. In ‘wat kan je doen: je kind ondersteunen vind je algemene tips, gevolgd door een overzicht gerangschikt naar leeftijd.
 
In een apart hoofdstukje ‘Als je niet uit het conflict geraakt’ zoomen we in op het effect van een scheiding met hoog conflict en manieren om eruit te geraken.
 
Tot slot geven we in het deel ‘Juridische informatie een beknopt overzicht over de wetgeving rond scheiden en verwijzen we door naar meer gespecialiseerde sites.
 
 

Wat kan je doen: naar een nieuwe vorm van ouderschap

Als gescheiden ouder wordt je blik vaak getrokken naar beangstigende statistieken en pessimistische voorspellingen van onderzoeken in de media. Dat zaait soms twijfels: zal mijn kind wel even gelukkig en vol zelfvertrouwen opgroeien als elk ander kind? 

Toch zijn daar heel veel vooroordelen mee gemoeid. In werkelijkheid groeien heel veel kinderen gelukkig op na een scheiding!

De manier waarop de scheiding verloopt, bepaalt hoe kinderen ermee omgaan. Dat klinkt als een enorme verantwoordelijkheid, en dat is het ook. Tegelijk kan je er ook naar kijken als een grote kans voor jullie als ouders, omdat je heel veel zelf in handen hebt. De context van de scheiding en het hobbelige pad dat daarmee gepaard had, kan je niet veranderen.

Je kan wel bouwen aan een veilig nest, dat er anders zal uitzien dan het gekende nest maar dat ook veiligheid, vertrouwen en geborgenheid biedt. De scheiding dwingt jullie ertoe om met aandacht te leren communiceren en omgaan met problemen, en is een oefening in omgaan met teleurstelling en verdriet.

Ex-ouders bestaan immers niet. Ouders gaan als partners uit elkaar maar blijven allebei ouder voor hun kind. Dat is geen gemakkelijke positie. Er spelen vaak heel wat negatieve gevoelens tegenover je ex-partner op dat moment, waardoor een neutrale houding niet altijd eenvoudig is. Het kan helpen om jullie relatie te herdefiniëren: woorden als 'collega-ouder' of 'opvoedingscompagnon' in plaats van 'mijn ex' kunnen helpen om naar jullie ouderschap te kijken vanuit een gedeeld doel, met kennis van elkaars sterke kanten en zwakke punten.

Moeilijk betekent niet onmogelijk

Hoewel het niet evident is om het verdriet en de boosheid tegenover je ex-partner opzij te zetten, zijn er toch enkele zaken waar je kan op letten:

  • Respecteer de relatie die de andere ouder met je kind heeft.
  • Toch een zorg die je wil uiten? Verzorg je communicatie en strijk de ander niet tegen de haren in. Zeg bijvoorbeeld 'je zou kunnen overwegen om...' ipv 'je moet...' of: 'voor mij werkt deze aanpak heel goed' ipv 'je moet dit zo aanpakken'.
  • Neem tijd voor je reageert op een opmerking van de andere ouder
  • Iemand meenemen als tussenpersoon als je in gesprek gaat, kan helpen om de objectieve blik te bewaren
  • Zorg dat jullie beiden betrokken blijven bij je kind (school, sport, verjaardagen, speciale levensgebeurtenissen,…)
  • Maak geen ruzie waar je kind bij is
  • Wees flexibel
  • Gezamenlijk ouderschap is niet altijd gelijkwaardig ouderschap. Respecteer elkaar in de manier waarop je ouderschap invult. Ook voordien toen jullie nog samen waren, was dat wellicht zo. Bijvoorbeeld een vader die niet de typische vader-dingen doet, is daarom geen slechte vader.
  • Neem de beslissingen in belang van het kind, en niet om dwars te liggen tov je ex-partner

Een doordachte verblijfsregeling

Eens jullie apart wonen, is het nodig om een goede verblijfsregeling voor je kind uit te werken. Dit vraagt maatwerk, op maat van beide ouders en van het kind!

Het principe 'ex-ouders bestaan niet' vind je ook terug in de wetgeving. Die stelt voorop dat beide ouders gezagsco-ouderschap hebben en dat er eerst moet gekeken worden of verblijfsco-ouderschap een haalbare kaart is. Want kinderen hebben beide ouders nodig en omgekeerd. Hoe dat ouderschap in de praktijk vorm krijgt, hangt erg af van de individuele situatie. Het is een misverstand dat er moet gestreefd worden naar een strikte verdeling van 50% bij elke ouder. Kijk bij het uitwerken van een regeling vooral naar wat je kind op dat moment nodig heeft en wat voor jullie als ouders mogelijk is. Bevraag ook je kind zelf: welke kijk heeft hij of zij op de situatie en wat zou hem of haar helpen om het nieuwe evenwicht te vinden?

Lukt het niet om dit samen rustig te bekijken, dan kan een ouderschapsbemiddelaar jullie ondersteunen. Deze onafhankelijke derde partij helpt je om de afspraken zakelijk te bespreken.

Het is niet altijd eenvoudig om in deze woelige periode op zoek te gaan naar hoe je het ouderschap kan reorganiseren. We zetten enkele zaken op een rijtje waar je moet over nadenken. Bij elk onderdeel vind je een link naar uitgewerkte voorbeelden vanop de website www.tweehuizen.be

  • Ouderlijk gezag: wie kan waarover beslissen? Op welke manier beslissen jullie over belangrijke zaken zoals schoolkeuze, verblijfsregeling, sport- en hobbyclubs, geloofsopvoeding, momenten als communie, lentefeest, huwelijk van de kinderen, bedrag van het zakgeld, opvangregeling, anticonceptie,… Bekijk hier enkele voorbeelden.
  • Verblijfsregeling: hoe organiseren we de wisselmomenten? Wat met vakanties en reizen? Hoe omgaan met uitzonderlijke omstandigheden zoals een week weg met de school, verblijf van een ouder in het buitenland,… Bekijk hier enkele voorbeelden.
  • Kosten: financieel valt er heel wat te regelen, wat met onderhoudsregeling, schoolkosten, zakgeld, spaarrekening, kindergeld, studiebeurs,… Bekijk hier enkele voorbeelden.

Een goed ouderschapsplan legt de afspraken rond gezag, verblijf, kosten en overlegmomenten vast op een duidelijke manier. Het kan steeds bijgestuurd worden indien nodig. Ook hier geven we je graag enkele voorbeelden mee.

Kwamen jullie tot een regeling waarbij alle partijen zich goed voelen? Prima zo! Hou er wel rekening mee dat elke verblijfsregling in principe tijdelijk is. Bespreek regelmatig samen of de afspraken bijgeschaafd moeten worden in functie van je kind. 

‘Wat het verblijf van de kinderen betreft, daar schipperen we constant tussen duidelijkheid en flexibiliteit. Voor de kinderen is een minimum aan duidelijkheid makkelijk. Anderzijds wegen we vaak af of een feestje, een tornooi of een verjaardag reden is voor een aanpassing. Het vraagt inspanning van beide kanten maar tot nu toe komen we telkens tot een goede oplossing voor iedereen.' (Anja, moeder van drie kinderen, 7 jaar co-ouder)

Heel wat ouders slagen erin om samen ouder te blijven en komen tot goede afspraken. Met het nodige overleg en ruimte voor bijsturingen wordt het een stuk makkelijker voor je kind om telkens de ‘brug’ over te steken van de ene ouder naar de andere. Toch zijn er ook situaties waar het erg moeilijk blijft voor ex-partners om samen ouderschap op te nemen. Vier op de tien ouders geven aan dat ze nooit communiceren over de opvoeding met de ex-partner. Dat wil zeker niet zeggen dat je dan geen goede ouder bent. Soms is het beter om niet te communiceren om uit het conflict te blijven, dan om telkens de confrontatie aan te gaan. Wees je er van bewust dat langdurige conflicten een sterke invloed kunnen hebben op je kind (zie Als je niet uit het conflict geraakt…)

Je rol als ouder in de nieuwe situatie

De nieuwe situatie kan je als ouder onzeker maken: doe ik het goed? Kan ik mijn kind wel goed verzorgen? Stel ik mijn grenzen genoeg? Mist mijn kind geen vader- of moederfiguur? Blijf geloven in jezelf als goede ouder.

Je schuldgevoelens of de kritiek van sommige mensen kunnen ertoe leiden dat je toegeeflijker wordt in je opvoedingsstijl. Probeer consequent te blijven maar voel je niet schuldig als je even de energie niet hebt om voet bij stuk te houden. Vraag steun bij je omgeving als je het gevoel hebt het niet alleen te redden.

Soms lijkt het of je kind de andere ouder ‘liever’ ziet. Of je mist je kind heel erg als het bij de andere ouder verblijft. Laat je gevoelens toe, en zoek een vertrouwenspersoon om erover te praten. Na de nodige tijd wen je (in meerdere of mindere mate) aan de nieuwe situatie of vind je manieren om er beter mee om te gaan.

‘Ik weet niet of je als ouder ooit went aan het feit dat je kinderen niet continu bij je zijn. Maar je leert ermee leven. Je moet wel.’ (Dries, papa van Marie (6) en Sarah (5), 2 jaar co-ouder)

Na de scheiding kunnen nieuwe partners in beeld komen, bij jezelf en/of bij de andere ouder. Die nieuwe relatie heeft invloed op je rol als ouder, terwijl ook de kinderen, je ex-partner en je nieuwe partner opnieuw naar een nieuw evenwicht moeten zoeken. Spring zorgvuldig om met deze veranderingen en neem tijd om erover te spreken en eraan te wennen. Uitgebreidere info over nieuw samengestelde gezinnen vind je hier

Wat kan je doen: zorgen voor jezelf

‘Alleen thuis zijn was voor mij de hel. Ik kon de eenzaamheid niet aan. Ik was altijd wel ergens op bezoek: bij mijn ouders, familie of vrienden.’ (Lucas, vader van vier kinderen, één jaar co-ouder)

Tijdens het ganse proces is het belangrijk om aandacht te hebben voor hoe je kind de scheiding beleeft. Vergeet daarnaast ook niet om goed voor jezelf te zorgen want deze periode vraagt heel wat van jou.

Wat je kan doen:

  • Stop je gevoelens niet weg maar praat erover of schrijf ze van je af. Neem iemand in vertrouwen om je hart eens te luchten of om de dingen op een rijtje te zetten. Een dagboek bijhouden laat je stilstaan bij je gevoelens van frustratie, boosheid en verdriet, en helpt je ook om op zoek te gaan naar de mooie momenten waarop je je sterk voelt.
  • Een wandeling, een bezoek van vrienden, sporten,een boek lezen of tijd voor je hobby’s maken je hoofd leeg en verzetten je gedachten. Ga vooral op zoek naar wat bij jou past. Sommige mensen vinden het net erg moeilijk om zich te concentreren en hebben dan meer nood aan beweging of buiten zijn. Anderen zijn net gebaat bij afleiding door het werk bijvoorbeeld.
  • Zorg voor voldoende slaap. Als je ’s nachts piekert of woelt, probeer dan een kort middagslaapje in te lassen wanneer haalbaar. Hou het wel bij een powernap van 20 tot 30 minuten, zodat je niet in een diepe slaap geraakt. Langere middagdutjes hebben invloed op je nachtelijk slaappatroon. Blijf je last hebben van slapeloosheid, raadpleeg dan je huisarts.
  • Stoom aflaten mag! Je negatieve gevoelens, kwaadheid of gekwetstheid mag je gerust uiten. Best tegen iemand die onafhankelijk kan zijn en dus niet te dicht betrokken is bij je ex-partner. Vraag uitdrukkelijk dat de andere de strijd niet mee aanwakkert maar gewoon luistert. En vermijd zeker om stoom af te laten in het bijzijn van je kind.
  • Geef de verwerking tijd. Onderzoek toont aan dan het twee tot drie jaar kan duren voor je veerkracht weer op het oude niveau is. Weet ook dat de pijn bij belangrijke momenten in het leven, nog geregeld de kop kan opsteken. 
  • Zoek professionele hulp als het teveel wordt, of als je voelt dat je in het conflict verzeild geraakt bent en er op eigen houtje niet uitraakt. Je laten ondersteunen is een teken van vooruit denken, en geen teken van zwakte. Bij 'meer weten' vind je heel wat adressen naar de hulpverlening.
  • Wees wankelmoedig! Geef toe dat het even moeilijk is maar dat je de moed hebt vooruit te kijken en verder te gaan. Je kwetsbaar opstellen maar tegelijk met een positieve blik naar de toekomst kijkend.

Wat kan je doen: je kind inlichten

Een eerste stap is je kind vertellen dat jullie gaan scheiden. Ook al weet je niet goed hoe je dit moet aanpakken of wil je je kind niet belasten met dit thema, je kind heeft nood aan een eerlijk verhaal waarom jullie uit elkaar gaan, ook als het nog erg jong is.

‘Ik vertelde mijn zoontje dat er een onzichtbaar koordje van hem naar zijn papa liep. Hij was dus altijd met hem verbonden.’ (Leen, mama van Flor (7), vier jaar co-ouder) 

Je kan op volgende zaken letten als je dit gesprek aangaat:

  • Bereid het gesprek goed voor, en vertel het je kind liefst samen als ouders. Blijf rustig en maak elkaar geen verwijten.
  • Plan het gesprek op een rustig moment en zorg dat je tijd hebt om op vragen te antwoorden.
  • Vertel eerlijk wat je al weet, wat er gaat veranderen, hoe jullie dit gaan aanpakken. Vertel ook wat hetzelfde blijft, dit kan je kind houvast bieden. Wees ook eerlijk over wat jullie nog niet weten.
  • Benadruk dat de scheiding jullie beslissing is en dat je kind hier niks kan aan veranderen. Maak duidelijk dat je kind geen schuld treft of de oorzaak is van de scheiding.
  • Pas je woordkeuze aan aan de leeftijd van je kind. Probeer je kind ook de woorden te geven om aan zijn emoties uitdrukking te geven. 
  • Je kind wil voelen dat beide ouders van hem blijven houden en dat de scheiding daar niks aan verandert. Vertel dat jullie altijd ouders zullen blijven en er voor hem zijn. 
  • Vertel je kind dat jullie beiden zullen luisteren naar je kind bij het nemen van beslissingen. Laat je kind echter niet zelf kiezen, dit zorgt voor grote loyaliteitsconflicten bij je kind. Zeg ook uitdrukkelijk tegen je kind dat jullie als ouders weten dat het niet wil en kan kiezen tussen beide ouders.
  • Hou rekening met heel uiteenlopende reacties. Je kind kan woedend worden en zeggen dat het je haat, heel verdrietig zijn of quasi onverschillig reageren en na het gesprek gewoon verder gaan met waar het mee bezig was. Elke emotie is toegelaten en het is goed dat ze dit kunnen en mogen uiten. Op andere momenten zullen er waarschijnlijk andere reacties komen. 
  • Zeg je kind dat het er met anderen kan en mag over praten. Zoek eventueel samen naar iemand bij wie je kind zijn verhaal kwijt kan: de zorgleerkracht, een familielid, de ouder van een vriendje,…Vertel je jonger kind dat je de leerkracht zal inlichten over de scheiding.
  • Een goed (prenten)boek (later link naar lijst toevoegen) of de kinder- en jongerensite van Tweehuizen.be kunnen helpen om taal te geven aan gevoelens en om er nadien op terug te komen of om de dingen op een rijtje te zetten
  • Een afscheidsritueel inbouwen kan rust geven: afscheid nemen van het goede, het moeilijke, de verandering aankondigen…

Dit filmpje kan je gebruiken bij de voorbereiding van dit gesprek.

Wat kan je doen: je kind ondersteunen

Een scheiding brengt heel wat met zich mee voor je kind. Het vertrouwde gezin als basis verdwijnt, en daarmee ook de dagelijkse gewoontes en gebruiken. Meestal betekent het ook wennen aan twee huizen en aan het verlies van de dagelijkse aanwezigheid van beide ouders. Soms verdwijnen ook mensen waar je kind geen biologische band had maar die wel een grote rol speelden in de opvoeding en het dagelijks leven van je kind, naar de achtergrond.

Al deze veranderingen zijn een gevolg van een keuze van de ouders en niet van het kind zelf. De scheiding betekent het afsluiten van jullie partnerrelatie, maar je blijft samen ouders voor het leven. De scheiding betekent voor je kind een kloof tussen beide ouders. Het loont om hard te timmeren aan een stevige brug om die kloof te overbruggen. Naast het verwerken van het onvermijdelijke verlies dat de scheiding veroorzaakt, kunnen kinderen ook groeien door een scheiding. Er komt misschien een einde aan een periode van conflicten, er komen nieuwe mensen in hun leven die een steun kunnen zijn en kinderen leren dat het leven gepaard gaat met moeilijkheden en dat je daar na verloop van tijd leert mee om te gaan.

‘Papa is altijd vrolijk als ik bij hem ben. En mama ook. Vroeger was dat niet zo.’ (Ben, 9 jaar)

Kinderen willen van beide ouders mogen houden en willen niet kiezen tussen beiden. Ze zijn erg loyaal: ze willen geen van beide ouders tekortdoen en willen dat hun ouders gelukkig zijn.

Hoe kan je daar als ouder rekening mee houden?

  • Zorg dat je kind contact kan opnemen met beide ouders tussendoor als daar behoefte aan is. Een bezoekje, skype-gesprek, telefoon of berichtje: er zijn veel manieren om snel met elkaar in contact te komen. Hou ook rekening met de manier waarop dit voor jou kan als je het nog emotioneel moeilijk hebt met de breuk en contact met je ex-partner.
  • Vertel geen negatieve dingen over de andere ouder.
  • Als je kind ontevreden is met wat er bij de andere ouder gebeurt, probeer je kind zo te ondersteunen dat hij het zelf met de betrokken ouder kan oplossen.
  • Laat het toe dat dingen met een emotionele waarde mee verhuizen: een knuffel, een foto van de andere ouder, lievelingskledij, wie weet zelfs de hamster of de cavia.
  • Heb begrip als je kind wil vertellen over het verblijf bij de andere ouder of als het positieve dingen vertelt over de andere ouder. En anderzijds, vraag je kind niet uit over de gang van zaken als het bij de andere ouder verblijft.
  • Excuseer je als er toch iets negatiefs ontsnapt en zeg dat je beseft dat dit voor kinderen net fijn is. Geef hen uitdrukkelijk de toestemming je hierop te wijzen.
  • Besef dat de wissel een stressmoment is voor kinderen
  • Benoem herhaaldelijk de last voor je kind, erken dat het niet gemakkelijk moet zijn

De periode na de scheiding is er heel wat in beweging. Kinderen hebben nood aan houvast en het gevoel dat ze ‘ertoe doen’.

Hier kan je op letten:

  • Luister naar je kind: welke bekommernissen heeft het, welke wensen, welke angsten. Doorheen de tijd zullen deze gevoelens ook evolueren. De stem van je kind horen, betekent echter niet dat je kind uiteindelijk beslist over de praktische regelingen. Dit zou de druk en de verantwoordelijkheid te groot maken.
  • Warmte en steun zijn belangrijk. Ook al voel je jezelf vaak verdrietig of boos, probeer dit zo min mogelijk af te reageren op je kind en geef het de ruimte om nog ‘kind’ te kunnen zijn en plezier te maken.
  • Grenzen en structuur blijven essentieel. Het is soms moeilijker om consequent te blijven als je er alleen voor staat. Je kind heeft echter nood aan duidelijkheid om zich veilig te voelen.
  • Meerdere kinderen betekent ook uiteenlopende temperamenten. Wat voor het ene kind een goede aanpak is, werkt voor het ander helemaal niet. Een extravert kind wil wellicht net heel veel praten, terwijl een introvert kind zich kan terugtrekken en nood heeft aan een extra knuffel bijvoorbeeld. 

Elk verhaal is anders. Als jullie in goede verstandhouding uit elkaar gaan, denkt je kind soms dat het nog wel weer goed komt. Dan is het goed om te herhalen dat de scheiding definitief is. En dat het fijn is dat jullie nog zo goed kunnen opschieten, omdat je dan makkelijker afspraken kan maken met elkaar.

‘We komen zo goed overeen dat de kinderen zich soms afvragen waarom we gescheiden zijn.’ (Birgit, mama van Mathilde (11) en Hannah (9), 5 jaar co-ouder)

Wat kan je doen - per leeftijd van je kind

Noden en behoeften van je kind veranderen naarmate het opgroeit. Dat vraagt van jou als ouder een flexibele houding om de gemaakte afspraken regelmatig te herzien.

Enkele vuistregels per leeftijdscategorie:

Baby’s en peuters (0-3 jaar)

‘In het begin bleef Flor (toen 2,5 jaar) in ons huis wonen en wisselden Peter en ik welke week. Zo gaven we hem toch nog een beetje stabiliteit.’ (Leen, mama van Flor (7), vier jaar co-ouder)

Heel jonge kinderen zijn gevoelig voor spanning en onrust en reageren op de stress die er heerst. Baby's en peuters zijn extra gevoelig voor jouw signalen, omdat ze nog volledig afhankelijk van je zijn. Ze zijn niet in staat om jouw boosheid, ongeduld of zwijgzaamheid te scheiden van je gevoelens voor je kleintje. Ze hebben nog niet veel gesproken taal ter beschikking dus als ouder dien je oog te hebben voor de signalen die ze uitstralen. Stress bij baby's en peuters kan je afleiden uit vaker huilen, minder eetlust, een veranderend slaappatroon en darmklachten. Niet altijd eenvoudig om onderscheid te maken met de 'gewone' stappen in het ontwikkelingsproces.

  • Baby’s en peuters bouwen intensief aan de band met beide ouders. Zo raakt je kind goed gehecht en is het klaar om de wereld te ontdekken. Je kiest best voor korte tijd tussen de contacten met beide ouders zodat je kind zich veilig blijft voelen bij elke ouder (bijvoorbeeld elke twee tot drie dagen een contactmoment met de andere ouder). Troosten, hongersignalen herkennen, samen knuffelen en plezier maken kan dan in min of meer gelijke mate voor beide ouders.
  • Het geheugen en tijdsbesef van een jong kind is zich nog volop aan het ontwikkelen. Je kind kan zich de afwezige ouder niet lang herinneren, en schat ook niet in hoe lang het nog duurt voor het de andere ouder terugziet. Een doekje of knuffel meegeven kan de brug maken naar de afwezige ouder.
  • Jonge kinderen zijn volop bezig om te komen tot een eetpatroon, slaappatroon, leren omgaan met emoties en met andere kinderen en volwassenen. Tracht de omgeving zo vertrouwd mogelijk te houden: het bedje, een herkenbare speelplek,… Ook stabiele gewoontes bieden houvast: een vast slaapritueel,dezelfde liedjes en voorleesboeken, de grootouders die inspringen, een vaste kinderbegeleider in de opvang. Tot slot helpt het als je elkaar goed informeert over de ontwikkelingsstapjes van je kind zodat je er kan op inspelen en afspraken evalueren of bijsturen wanneer nodig.
  • Onthoud dat je baby's niet teveel kan troosten en knuffelen. Wees maar niet bang dat je je kind gaat verwennen, het kan je extra blijken van liefde goed gebruiken!

 

Kleuters (3-6 jaar)

‘Voor onze dochtertjes van zes en vijf is een halve week beter omdat ze de andere ouder dan niet zo lang hoeven te missen. We switchen dus heel bewust twee keer per week.’ (Dries, papa van Marie (6) en Sarah (5), twee jaar co-ouder)

 

Kleuters kunnen zich mensen en voorwerpen korte tijd herinneren. Hun tijdsbesef is nog in volle ontwikkeling: ‘morgen’ is nog steeds ver weg. Kleuters zijn druk bezig onafhankelijk te worden. Ze beseffen al goed wie de constanten in hun leven zijn. Kleuters die goed gehecht zijn en zich geliefd voelen door beide ouders, durven het aan op op ontdekking te gaan in de grote wereld.

  • Korte zorgzame overgangen van de ene naar de andere ouder maken de situatie duidelijker.
  • Een duidelijke kalender die toont wanneer je kind bij welke ouder is en die andere herkenbare rituelen in beeld brengt, biedt houvast.
  • Het is goed als je kind dagelijks of meerdere keren per week contact heeft met beide ouders en over de andere ouder mag vertellen.
  • Kleuters maken nog niet steeds onderscheid tussen fantasie en wat echt is. Hou hiermee rekening in de verhalen die je kind vertelt.
  • Kleuters zijn ongelooflijk nieuwsgierig. Je kan je dus verwachten aan dagelijkse waarom-, hoe- en wat-vragen. Jouw antwoorden helpen je kind de wereld beter te begrijpen. Ook als het over de scheiding gaat.
  • Boekjes of prenten kunnen eenvoudige gesprekjes met je kind rond de scheiding ondersteunen. Kleuters geven vaak spontaan hun reacties op de situatie of verwerken de scheiding in hun spel. Probeer hier oog voor te hebben en op in te spelen.

Lagereschoolkinderen (6-12 jaar)

‘Waarom gaan we niet allemaal samenwonen in één groot huis?’ (Jef, 8 jaar)

 

Kinderen gaan meer nadenken en kijken op een andere manier naar de scheiding. Vaak geloven ze dat zij op één of andere manier de scheiding konden voorkomen. Ze maken zich vaker zorgen of kunnen heel hard op zoek gaan naar de reden van de scheiding. Boosheid en verdriet steken vaak de kop op. Sommige kinderen proberen iets te doen aan de situatie, door te proberen bemiddelen of partij te trekken voor de ouder die in hun ogen het slachtoffer is.

  • Herhaal dat je kind niet de reden was voor de scheiding en dat de beslissing definitief is. Dat ze hierin dan ook niets kunnen in veranderen. Je kind heeft begrip, troost en nabijheid nodig.
  • Je kind heeft baat bij een duidelijke uitleg over het waarom van de scheiding en hoe het nu verder zal gaan, en is graag actief betrokken bij de praktische regelingen.
  • Kinderen geven aan in onderzoek dat de voortdurende verhuizingen zorgen voor stress, dus zorg voor rustige en zorgzame overgangsmomenten van de ene ouder naar de andere.
  • Herbekijk of de verblijfsregeling nog steeds op maat van je kind is.
  • Is je kind boos of opstandig, toon dan begrip maar blijf ook je grenzen bewaken.

 

Pubers (12-16 jaar)

‘De jongens hebben elk hun curverbox in een verschillende kleur. Gemakkelijk om hun schoolspullen te verhuizen. Zowel hier als bij hun vader staat die box naast hun bureau.’ (Fien, mama van Katho (19), Kobe (17), Lucas (15) na zeven jaar co-ouderschap)

 

Tijdens de puberteit zijn jongeren op zoek naar een eigen identiteit, ruimte voor zichzelf en onafhankelijkheid. Vrienden worden nog belangrijker, terwijl ze ook hun ouders nog hard nodig hebben, al is het op een andere manier. Ze doen hun eerste ervaringen op met intiemere relaties en zoeken rolmodellen.

  • De scheiding kan ervoor zorgen dat je kind een spurt maakt in zijn zelfstandigheid en zich onafhankelijker van het gezin gaat opstellen. Blijf interesse tonen in de leefwereld van je kind en ga op zoek naar manieren om in contact te blijven.
  • De wissel tussen twee huizen blijft voor stress zorgen, dus blijf hier aandachtig voor en pas de verblijfsregeling eventueel aan in functie van activiteiten, hobby’s en vrienden.
  • Pubers zijn dikwijls behoorlijk chaotisch en vergeten vaak spullen mee te verhuizen. Zoek samen naar geheugensteuntjes en manieren om dit vlotter te doen verlopen.
  • Je kind neemt meer verantwoordelijkheden op en het gevaar bestaat dat je kind de afwezige ouder gaat vervangen en de toeverlaat wordt van een ouder en eventueel jongere broers of zussen. Dit wordt parentificatie genoemd. Geef erkenning voor hun hulp en zie erop toe dat jij de ouder blijft en dat je geen verantwoordelijkheden bij hen legt die ze niet aankunnen.
  • Je kind kan zich verraden voelen of boos zijn omdat het vindt dat jullie niet genoeg hebben gedaan om de relatie te redden. Luisteren en hierover durven in gesprek gaan is belangrijk.
  • Geef je kind ook de ruimte om in gesprek te gaan met andere personen die in zijn leven een grote rol spelen.

 

Adolescenten (+16 jaar)

‘Ik heb een vriend en dat gaat goed. Maar ik denk niet dat ik ooit ga trouwen. Ik wil me niet door een huwelijk binden want dan kan ik moeilijk weg.’ (Ida, 17 jaar, na 8 jaar co-ouderschap)

 

In deze fase zijn jongeren erg bezig met hun eigen toekomst. De scheiding doet hen nadenken over het mogelijk mislukken van relaties. Reacties kunnen heel uiteenlopend zijn: van absoluut willen bewijzen dat ze het beter zullen doen dan hun ouders en hierdoor soms te snel in een relatie stappen of te grote stappen willen zetten, tot angst voor engagement en terughoudendheid naar mogelijke partners.

  • Heeft je kind ook strakke, weinig genuanceerde opvattingen, dan kunnen gesprekken met leeftijdsgenoten of een vertrouwensfiguur helpen om meningen bij te sturen en te nuanceren.

Als je niet uit het conflict geraakt...

‘Op de dagen dat je je ex-partner niet ziet, krop je alles op. En bij een wisselmoment gooi je er dan alles uit. Wisselmomenten worden ruziemomenten. Dat is natuurlijk niet goed voor de kinderen.’ (Inez, mama van vier kinderen, negen jaar co-ouder)

 

De meeste scheidingen gaan gepaard met een periode van strijd, conflict en boosheid. Dat is normaal en zelfs nodig om van je ex-partner los te komen en een nieuw leven te beginnen. Als deze gevoelens echter niet wegebben na een tijd en er is sprake van grote, lang aanslepende conflicten en onderling wantrouwen, dan is er sprake van een vechtscheiding of hoog-conflictueuze scheiding. Jullie slagen er niet in om tot oplossingen te komen, er wordt kwaadgesproken over elkaar en er zijn veel negatieve gevoelens ten opzichte van elkaar. Meestal gaat zo'n scheiding ook gepaard met juridisch getouwtrek. Ongeveer een op vijf scheidingen valt in deze categorie.

Onnodig te zeggen dat in zo’n situatie het belang van het kind vaak uit het oog verloren wordt. Je kind zit tussen twee vuren en heeft het gevoel te moeten kiezen tussen beide ouders. Dat verhindert de kans op een positieve band met beide ouders.

Als zo’n situatie lang aanhoudt, loopt je kind kans op emotionele problemen, depressieve gevoelens, slechtere schoolprestaties en problemen bij het aangaan van relaties. Zowel voor je kind als voor jezelf is het dus nodig om actie te ondernemen om uit deze vicieuze cirkel te raken. Dit filmpje wil ouders bewust maken van het effect dat een vechtscheiding op kinderen kan hebben.

Het is niet eenvoudig om op eigen houtje uit de vastgelopen situatie te komen. Steek je licht op bij een bemiddelaar of bij een psychotherapeut om uit te zoeken welke professionele ondersteuning voor jullie geschikt is. Je kan ook aankloppen bij een CAW of een CKG, of je vragen voorleggen bij de Opvoedingslijn of in een gesprek met je verpleegkundige van Kind en Gezin. Uit Nederland komt het programma ‘Kinderen uit de knel’ overgewaaid. Dit is een bewezen therapeutisch programma voor gezinnen die vastgelopen zijn in conflicten rond een echtscheiding. Zowel kinderen als ouders komen samen om de situatie aan te pakken.

De website 'Tijd voor je relatie' biedt een overzicht van professionele hulpverlening.

 

Juridische informatie

De maatschappelijke kijk op scheiding is sterk veranderd door de jaren heen. Van absoluut taboe tot een veel voorkomende situatie, waarbij er nu meestal vanuit gegaan wordt dat de oorzaak van de scheiding bij beide partijen te zoeken is. De wetgeving over scheiding volgt deze sociologische trend en is dus ook behoorlijk geëvolueerd.

Vormen van scheiding

Als je gehuwd bent en je beslist uit elkaar te gaan, dan spreekt men over een echtscheiding. Er zijn twee vormen:

  • De echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT), als beide partners akkoord gaan met de echtscheiding en een volledig akkoord sluiten over hun wederzijdse rechten. Jullie willen samen tot een akkoord komen. Dit akkoord wordt formeel gemaakt bij de familierechtbank. De online tool op de website van de familierechtbank laat je toe je optimaal voor te bereiden op de scheiding. Een bemiddelaar kan jullie ondersteunen om dit proces vlot te doen verlopen.
  • De echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting (EOO), als iemand sluitend bewijs heeft over de onherstelbare ontwrichting of als de partners al geruime tijd feitelijk gescheiden zijn (dat wil zeggen dat de samenwoningsplicht niet meer nageleefd wordt). Beide partijen nemen meestal afzonderlijk een advocaat en bespreken niet rechtstreeks samen hoe de overeenkomst er zal uitzien.

 

Buiten het huwelijk zijn er nog twee soorten samenlevingsvormen:

  • Wettelijk samenwonen: jullie hebben een schriftelijke ‘verklaring van wettelijk samenwonen’ afgegeven bij de burgerlijke stand in je gemeente. Eventueel zijn daarbovenop nog specifieke voorwaarden van het samenwonen vastgelegd in een samenlevingscontract. Het wettelijk samenwonen eindigt door een gezamenlijke of een eenzijdige verklaring bij de burgerlijke stand van de gemeente. Wat in het samenlevingscontract opgesomd staat rond het regelen van de scheiding, is dan van toepassing.
  • Feitelijk samenwonen: jullie zijn samen ingeschreven in het bevolkingsregister. Jullie kunnen op elk ogenblik uit elkaar gaan, zonder verdere administratieve acties.

Wil je meer in detail informatie over de juridische aspecten van een scheiding, dan bieden de websites 'Tijd voor je relatie' en 'Tweehuizen' je een overzicht. Ook op de website 'Familierecht Vlaanderen' vind je antwoord op al je vragen.

Weet dat je je scheiding niet per definitie uit handen moet geven aan een rechter maar dat je via bemiddeling, in dialoog met de andere ouder, de regelingen samen kan bepalen. Ouderschapsbemiddeling kan ook nadat jullie officieel gescheiden zijn.

Hoorrecht voor kinderen

Het belang van het kind staat centraal in de familierechtbank. Dit begrip wordt nergens precies omschreven. Iedere minderjarige heeft het recht om gehoord te worden inzake ouderlijk gezag, de verblijfsregeling of het recht op persoonlijk contact. Dit noemt men het hoorrecht.

Het hoorrecht betekent geen verplichting voor het kind om te spreken. Er zijn twee procedures:

  • Minderjarige vanaf 12 jaar: de minderjarige wordt automatisch door de rechter ingelicht over zijn recht om gehoord te worden of om dit te weigeren. Het kind krijgt hiervoor een informatieformulier opgestuurd.
  • Minderjarige jonger dan 12: het kind krijgt geen informatieformulier toegestuurd. Toch kan hij gehoord worden, op zijn verzoek, op verzoek van de partijen en van het openbaar ministerie of door de rechter.

De rechter hoort de minderjarige alleen, dus ook zonder diens advocaat. Het verslag wordt bij het dossier gevoegd. Aan de mening van de minderjarige wordt een passend belang gehecht, in overeenstemming met zijn leeftijd en maturiteit.

Op te lossen:

 Veel voorkomend misverstand dat kinderen op bepaalde leeftijd mogen kiezen ook hierbij voegen?

Iets over kind in therapie en belang van goedkeuring van beide ouders,? Of leidt dit te ver?

Verschillende kinderen, verschillende regelingen?

Rechten van grootouders

Bij een scheiding raken ook de grootouders betrokken. Soms heeft dit grote gevolgen op de mate waarin grootouders en kleinkinderen nog contact hebben.

De wetgeving voorziet het recht op persoonlijk contact van grootouders met hun kleinkind. Dit recht vertrekt vanuit de bijzondere affectieve band die tussen hen bestaat en het belang van het kleinkind om het contact te behouden.

Het recht kan enkel aangevochten worden in het belang van het kleinkind. Als ouders het contact willen verhinderen, kan de bemiddelaar een oplossing zoeken. Grootouders kunnen ook een procedure starten voor de familierechtbank. Ook hier is hoorrecht voor de kinderen voorzien.

 

 

 

Meer weten

Websites

Per hoofdstuk vond je al heel wat links naar websites waar je verdiepend leesvoor vindt of uitgebreidere info over bepaalde aspecten.

We zetten de websites nog even op een rij:

  • www.tijdvoorjerelatie.be: besteedt aandacht aan bestaande partnerrelaties en heeft daarnaast ook een luik over advies en hulpverlening als het minder goed gaat in je relatie of als je beslist hebt te scheiden.
  • www.tweehuizen.be: biedt zeer veel informatie over de nieuwe invulling van ouderschap, over je kind ondersteunen en over de verandering die er voor jou als ouder op je afkomen. Met veel uitgewerkte voorbeelden en een aparte site voor kinderen en voor jongeren.
  • www.descheidingsschool.be: biedt laagdrempelige en betaalbare infosessies om je te helpen de scheiding goed aan te pakken.
  • www.vlaanderen.be heeft ook een luik over scheiding.
  • www.alleenstandeouder.be heeft naast veel informatie over werk, huisvesting en financiën, ook een luik over gezin en opvoeding.
  • www.caw.be: sommige CAW's organiseren groepsbijeenkomsten voor ouders en/of kinderen. Je kan er ook terecht met individuele vragen.

Groepsaanbod

Gezinsbond heeft drie onderwerpen in het aanbod:

CAW: sommige CAW's organiseren groepsbijeenkomsten voor ouders en/of kinderen. Je kan er ook terecht met individuele vragen.

CAW Halle-Vilvoorde organiseert 'Raar zo uit elkaar'.

Op de website 'Trefpunt Zelfhulp' vind je met trefwoord 'scheiding' de lijst van zelfhulpgroepen waar je contact kan leggen met mensen in scheidingssituaties.

Kinderen uit de knel?

Boeken voor ouders

  • Wiewauters, C. (2014), Een week mama, een week papa?, Lannoo: vertelt vanuit de ervaring van kinderen
  • Hendrikse-Voogt, A. (2016), Stoppen als partners, doorgaan als ouders, SWP: over de weg vinden in de chaos van je gevoelens
  • Neuman, G. (2017), En de kinderen scheiden mee. Het Zandkastelen programma, SWP: een hulpboek voor ouders in scheiding om je kind te ondersteunen
  • De Waele, I. (2009), Ouders blijven na een scheiding, Lannoo: tips voor een goede verstandhouding met je ex-partner
  • Vollinga, P. (2013), Aan alle gescheiden ouders, Bruna: kinderen en jongeren aan het woord over de scheiding van hun ouders

Boeken voor kinderen

De website 'Boekenzoeker' laat je toe om per leeftijdscategorie en met het trefwoord 'scheiding' een uitstekende selectie boeken te maken.

Folders Groeimee

 

vrijdag, februari 2, 2018 - 16:30

Reageer

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden van kinderen? Je kan ook in je eigen buurt terecht. Zoek hieronder via postnummer.

Zoek