Radicalisering

Radicalisering is een begrip dat de laatste tijd steeds meer opduikt. We horen over jongeren die sympathie hebben voor de daden van IS en terreuraanslagen. Sommige ouders maken zich zorgen hierover en zijn bang dat hun kind radicaliseert. Toch is het van belang om dit te nuanceren. Want radicaal denken hoort ook bij de puberteit en hoeft zeker niet te leiden tot extreem gedrag of geweld. 
 

Wat is radicalisering?

Voor ouders is de fase van de puberteit niet altijd gemakkelijk. Je kind zondert zich bijvoorbeeld af of reageert erg emotioneel. Ook doen jongeren wel eens radicale uitspraken. Pubers drukken zich graag uit met termen als ‘altijd’, ‘iedereen’, ‘nooit’ om hun mening kracht bij te zetten. In de meeste gevallen ontstaat er later een meer genuanceerde mening en groeien jongeren uit hun zwart-wit denken naar meer gebalanceerde overtuigingen. 
 
Er bestaat geen checklist om te bepalen of een jongere radicaliseert. Daarvoor zijn de signalen niet specifiek genoeg. Ze kunnen ook wijzen op andere problemen. Toch zijn er wel een aantal kenmerken te noemen die te maken kunnen hebben met radicalisering
(Wienke & Ramadan in opdracht van het Nederlands Jeugdinstituut, 2011). 
 
Afzondering en vervreemding. Een jongere die in een proces van radicalisering zit, gaat doorgaans afstand nemen van vrienden en familie en zondert zich af. Vriendschappen en relaties kunnen verwateren of worden plotseling verbroken. De jongere gaat meer en meer contact opzoeken met andere personen die dezelfde mening hebben. Hierdoor ontstaat verdere vervreemding van de samenleving in al haar diversiteit. In sommige gevallen blijft het contact met familie en vrienden wel behouden en gaat men zijn (virtuele) radicale leven in het geheim beleven. 
 
Verheerlijken van bepaalde idealen. De jongere raakt steeds meer overtuigd van het eigen gelijk en gaat zich afzetten tegen personen die deze idealen niet delen. Omdat het ideaal voor hem of haar ‘de waarheid’ is geworden, kan het gemakkelijk als excuus worden gebruikt voor (gewelddadig) gedrag. 
 
Benoemen van vijanden en bedreigingen. Verschillen tussen mensen en groepen worden uitvergroot. Uitspraken of gedragingen van anderen worden snel geïnterpreteerd als een aanval op de ‘waarheid’ en de visie van de jongere.
 
Onderlinge loyaliteit wordt steeds belangrijker. Radicalisering is vaak een sociaal proces waarbij de groep van gelijkgestemden een soort nieuwe ‘familie’ vormt. Er ontstaat een sterk groepsgevoel met een eigen identiteit (wij tegen hen/ wij zijn goed en zij zijn slecht)
 
Geen onderscheid maken tussen private normen en publieke normen. Radicale mensen willen dat de radicale ideeën niet enkel het eigen leven vormgeven, maar dat ze de basis worden van de samenleving. Ze zijn er immers van overtuigd dat het gaat om ‘de waarheid’.
 
Uiterlijke kenmerken, zoals kledij (bijvoorbeeld het dragen van een hoofddoek) of hoe men zichzelf voorstelt op sociale netwerksites (profiel), zijn deel van de identiteit en maken duidelijk dat men bij een bepaalde groep hoort. 
 
Maar! Uiterlijke kenmerken op zichzelf hoeven geen reden te zijn tot verontrusting. Ook het verspreiden van radicale boodschappen via internet en sociale media hoeft niet meteen te betekenen dat een jongere gewelddadige terroristische bedoelingen heeft. Extreem taalgebruik en provocerende uitspraken door jongeren kunnen deel uitmaken van hun zoektocht naar identiteit. 
 
Radicalisering is een proces. Het gaat om een geleidelijke verandering. 
Niet iedereen die in een proces van radicalisering zit, zal uiteindelijk gewelddadige daden stellen. Er moet dan ook een onderscheid gemaakt worden tussen jongeren die sympathie hebben voor radicale ideeën en jongeren die effectief naar Syrië vertrekken. 
Het tempo waarop men het proces van radicalisering doorloopt, kan bovendien sterk verschillen. Bij sommige jongeren met interesse voor radicaal gedachtegoed is er sprake van een plotse stroomversnelling en een snelle bekering, toewijding of overgang tot handelen. 
 
Het proces van radicalisering verloopt dikwijls sneller wanneer een jongere weinig binding heeft met de maatschappij of zich verscheurd voelt tussen twee culturen. Voor radicaliserende jongeren die geen sociaal netwerk hebben is het risico ook groter dat de verandering vrij snel doorzet. Maar dit is niet altijd het geval en de factoren die een rol spelen in het proces en het tempo van radicalisering, zijn voor elk individu verschillend. 
 
Radicalisering is dus een dynamisch, complex proces dat soms heel traag, en soms heel snel kan evolueren. Sommige personen die in een proces van radicalisering zitten, keren terug in fasen/stappen.
 

Hoe belangrijk is het?

De puberteit is een ingrijpende periode met grote lichamelijke en psychische veranderingen. Deze ontwikkelingsfase wordt gekenmerkt door een emotionele rollercoaster, een gebrekkige impulsbeheersing en een soms verwarrende zoektocht naar de eigen identiteit. Jongeren gaan zich steeds meer richten op leeftijdsgenoten en gaan zich geleidelijk aan losmaken van hun ouders. Soms gaat dit gepaard met opstandig gedrag. Heel wat pubers vertonen in hun normale ontwikkeling wel eens radicaal gedrag. Dit maakt het niet gemakkelijk om in te schatten of er sprake is van een ‘normale koppige puber’ dan wel een zorgwekkend proces van radicalisering. 

Wat heeft radicaal gedachtegoed jongeren te bieden? Of met andere woorden: wat trekt hen aan? Doordat jongeren nog niet goed genuanceerd kunnen denken, worden ze dikwijls aangetrokken tot extreme ideeën (zwart-wit denken). Radicaal gedachtegoed stelt duidelijke regels voorop rond wat goed en wat niet goed is. Dat kan jongeren een gevoel van rust geven. Men hoeft zelf geen keuzes te maken en kan terugvallen op de principes en regels die het radicale gedachtegoed vooropstelt. Daarin vindt men duidelijke handvaten rond hoe men zich moet gedragen en hoe men zijn leven dient in te richten.

Aansluiten bij een radicale groepering kan jongeren het gevoel geven ‘ergens bij te horen’. Ze maken deel uit van een groep en leren allerlei vrienden kennen die hun levensstijl en ideeën delen. Bij hen kunnen ze negatieve gevoelens, frustratie en verontwaardiging kwijt. Dit is zeker belangrijk voor jongeren die weinig houvast in hun omgeving vinden. Via de radicale groepering krijgt het leven plots betekenis: men maakt deel uit van een groter geheel en draagt bij aan een gemeenschappelijk, hoger doel.

 

Wat kan je doen?

Als ouder ben je belangrijk

Jongeren gaan zich tijdens hun puberteit steeds meer richten op leeftijdsgenoten en gaan geleidelijk aan meer loskomen van hun ouders. Toch blijven ouders en opvoedingsfiguren een belangrijke invloed hebben op de ontwikkeling van jongeren. Onderstaande tips kunnen handvaten bieden voor ouders, maar ook voor leerkrachten, jeugdwerkers, die zich zorgen maken over een jongere.

Blijf praten met je kind

Als je je zorgen maakt of je kind aan het radicaliseren is kun je als ouder om te beginnen het gesprek aan gaan. Zo kun je er achter komen of er echt reden is tot bezorgdheid, of dat er andere oorzaken zijn voor het gedrag van je kind. Je hoeft geen expert op het gebied van radicalisering of de islam te zijn om jongere een gesprek hierover aan te gaan.Het gaat er vooral om goed te luisteren en interesse te tonen in de leefwereld van je zoon of dochter.  

Stuur bij en stel grenzen

Wanneer jongeren extreme uitspraken doen of met hun gedrag bepaalde grenzen overschrijden, zul je als ouder moeten aangeven waar voor jou de grens ligt. Leg uit waarom je bepaald gedrag niet accepteert en houd dat vast.  Je bent als ouder belangrijk voor je kind omdat je hem of haar steeds opnieuw en consequent kan herinneren aan gemaakte afspraken of regels. Ze kunnen uitleggen waarom bepaalde regels er zijn en waarom zij het belangrijk vinden dat zoon of dochter zich aan die regels houdt.

Help je zoon of dochter bij de ontwikkeling tot volwassene

Ouders en opvoedingsfiguren hebben de belangrijke opdracht om jongeren te ondersteunen bij de ontwikkeling van hun persoonlijkheid en identiteit.Dat gebeurt door hen kennis en vaardigheden bij te brengen en normen en waarden over te dragen. Jongeren leren van ouders en andere volwassenen hoe ze om kunnen gaan met anderen. Als ouder geef je via je eigen gedrag en uitspraken een voorbeeld aan je kind. Zo leert het onbewust hoe jij over bepaalde zaken denkt. De kans dat je zoon of dochter deze waarden en normen overneemt is groot. Probeer dus om zelf op een open en tolerante manier om te gaan met de verschillen in onze samenleving.

Laat je kind zelf dingen uitproberen

Jongeren willen dingen uitproberen en zelf uitvinden waar de grenzen liggen. Door te experimenteren met verschillende stijlen (muziek, kleding, politiek…)  of verschillende standpunten komen ze er achter hoe ze zelf over dingen denken. Jongeren moeten kansen krijgen om dingen uit te proberen en fouten maken hoort daar bij. Wanneer jongeren extreme uitspraken doen of radicaal gedrag stellen, mag dit niet meteen geproblematiseerd worden. In de puberteit stellen jongeren zich vaak wat zwart-wit op en hebben ze strikte meningen over van alles en nog wat. Dit hoort bij de ontwikkelingsfase en is een van de meest opvallende kenmerken van het ‘puber’ zijn. Dit betekent niet dat je als ouder niks mag zeggen van uitspraken of gedrag dat ongepast is. Jongeren hebben grenzen en bijsturing nodig. Zolang jij je als opvoeder maar realiseert dat het gedrag deel uit maakt van ontwikkeling tot volwassene en ook aandacht hebt voor wat ze goed doen. Jongeren die zich gesteund voelen door hun omgeving hebben meer zelfvertrouwen en kunnen opgroeien tot evenwichtige, zelfbewuste mensen.

Ondersteun je zoon of dochter bij de identiteitsontwikkeling

Ouders en opvoedingsfiguren kunnen jongeren steunen in hun zoektocht naar de zin van het leven en naar hun eigen identiteit. Daarbij zijn een aantal zaken belangrijk. Hier boven stelden we al vast dat oprechte aandacht en een luisterend oor van groot belang zijn. Je hoeft de mening van je kind niet te delen. Iedereen mag immers zijn eigen mening hebben en daar ook over praten. Als ouder kun je je kind wel helpen door duidelijk maken dat het niet gaat om wie er gelijk heeft of wat ‘dé waarheid’ is. Door het stellen van geïnteresseerde vragen kun je tot een dieper gesprek komen waarbij de beleving van je zoon of dochter centraal staat.

Het is belangrijk dat ouders en opvoedingsfiguren de mening van jongeren, hoe radicaal of extreem ook, niet veroordelen. Het is geen goed idee om uitspraken van jongeren te bestraffen of te negeren of om jongeren af te breken. Juist nu is het van groot belang dat je kind zich serieus genomen voelt en dat er ruimte is voor zijn of haar denkbeelden en hun ideeën. Als ouder stel je best geen grenzen aan de inhoud van wat je kind zegt (elke mening mag er zijn), maar wel aan de manier waarop iemand zijn mening verkondigt. Dat kan door bijvoorbeeld met de jongere af te spreken dat men elkaar laat uitspreken, dat men anderen niet veroordeelt of beschuldigt, dat men vanuit zichzelf spreekt (ik-boodschap), dat men geen gewelddadige of discriminerende taal gebruikt, …

Gevoelens mogen er zijn

Wanneer jongeren zich gefrustreerd, triest of kwaad voelen, kun je als ouder of andere opvoeder erkenning geven voor deze gevoelen. Gevoelens mogen er zijn, maar jongeren moeten wel leren om ze op een gepaste manier te uiten. Je kunt begrip tonen voor de gevoelens die er bij de jongere leven en voor zijn of haar idealen. Wanneer jongeren onrechtvaardigheid of ongelijkheid ervaren, ook al vind jij dat overdreven, dan is het belangrijk om dit serieus te nemen. In deze levensfase worden emoties vaak extreem beleefd, waardoor er sprake is van échte verontwaardiging of diepe frustratie.

Maak je kind weerbaar

Jongeren hebben hun ouders nodig, ook al lijken ze zich soms alleen maar af te zetten. Je kan het zelfvertrouwen van je kind stimuleren door bevestiging en waardering te geven en te laten merken dat je vertrouwen hebt in zijn of haar mogelijkheden. Jongeren moeten ook leren omgaan met groepsdruk. Als ouder kun je hierbij helpen door te bespreken hoe je kind kan reageren wanneer anderen hem of haar proberen te overtuigen of op te jutten. Ouders kunnen jongeren wijzen op mogelijke gevolgen van bepaalde beslissingen. Niet alle jongeren hebben alles goed doordacht. Hun hersenen zijn nog in volle ontwikkeling waardoor ze gevolgen op de langere termijn niet goed kunnen inschatten.

Bied perspectief

Soms weten jongeren zelf niet welke kant ze uit willen of waar ze goed in zijn. Als ouder kun je mee zoeken naar wat je kind interesseert of aanspreekt en zoon of dochter stimuleren om hun eigen talenten te ontplooien. Steun je kind bij het zoeken naar zaken die hun leven betekenis geven, zoals het volgen van een studie, het zoeken naar werk, zich aansluiten bij een vrijetijdsvereniging. Het gaat erom dat jongeren aansluiting vinden bij de samenleving en het gevoel hebben dat ze een toekomstperspectief hebben.

 

Heb je nog vragen?

Maak je je zorgen over je kind of een jongere die je kent? Praat er over met mensen die je vertrouwt. Ook kun je terecht in een Huis van het Kind, een Opvoedingswinkel of bij het CLB.

De Opvoedingslijn (078 150010) beantwoordt ook vragen die specifiek te maken hebben met radicalisering. Zij werken anoniem en gratis en kunnen je zo nodig doorverwijzen voor meer gespecialiseerde hulp.

Meer weten

Brochures voor ouders en andere geïnteresseerden

Jongeren in ontwikkeling Over hormonen, de ontwikkeling van de hersenen en grote veranderingen.

Omgaan met je puber.  Praten, inspraak geven en grenzen stellen

Kennisdossier radicalisering  opgemaakt door EXPOO

Ouders onmisbaar bij preventie radicalisering artikel is geschreven door JSO in samenwerking met Radar Advies en Seinpost.

 

 

maandag, februari 22, 2016 - 10:00

Reageer

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Ondersteuning in je buurt

Zoek je steun bij het opvoeden van kinderen? Je kan ook in je eigen buurt terecht. Zoek hieronder via postnummer.

Zoek